Demokrasi bukan hanya tentang siapa yang berjaya memasuki Dewan Undangan Negeri melalui peti undi. Demokrasi juga perlu menjawab satu persoalan yang lebih sukar iaitu adakah Dewan Undangan Negeri mempunyai ilmu, pengalaman dan keberanian untuk memahami semua lapisan masyarakat yang diperintahnya?
Perbahasan mengenai ADUN lantikan di Melaka tidak sepatutnya disempitkan kepada satu angka. Tujuh bukan hujah. Lima juga bukan prinsip. Angka hanya menjadi bermakna apabila rakyat mengetahui siapa yang boleh dilantik, mengapa mereka diperlukan, bagaimana mereka dipilih, berapa kosnya dan apakah batas kuasa mereka.
Pada 14 Julai 2026, DUN Melaka meluluskan pindaan Perlembagaan Negeri yang membolehkan pelantikan tidak melebihi tujuh ADUN lantikan.
Keanggotaan 28 ADUN yang dipilih rakyat kekal, manakala setiap pelantikan perlu dibawa melalui usul yang disokong sekurang-kurangnya tujuh ADUN dan diluluskan dengan majoriti mudah. Pindaan itu menerima 23 undi sokongan berbanding lima undi menentang.
Isu ini wajar dibahaskan secara terbuka. Bukan dengan slogan, bukan dengan ketakutan yang direka, juga bukan dengan jawapan bersifat teknikal sehingga rakyat kehilangan arah. Berikut ialah persoalan sebenar yang perlu dijawab.
Soalan 1: Mengapakah Melaka menetapkan sehingga tujuh ADUN lantikan sedangkan Johor hanya memperuntukkan lima?
Johor dan Melaka tidak mempunyai saiz Dewan, struktur ekonomi, komposisi masyarakat atau keperluan dasar yang sama.
Johor meluluskan pindaan pada 7 Mei 2026 yang membolehkan pelantikan sehingga lima ADUN lantikan dalam sebuah Dewan yang mempunyai 56 ADUN dipilih. Pindaan tersebut mendapat sokongan 40 ADUN, manakala 16 menentang, sekali gus membolehkan jumlah keseluruhan ahli Dewan meningkat sehingga 61 orang.
Melaka pula mempunyai 28 ADUN dipilih dan menetapkan siling maksimum tujuh ahli lantikan. Angka tujuh itu dibentuk bagi membuka kemungkinan membawa masuk kepakaran daripada beberapa bidang berlainan seperti perundangan, ekonomi, pendidikan, teknologi, pelaburan, pembangunan, industri dan perwakilan sosial.
Perbezaan angka tidak semestinya bermaksud satu negeri betul dan negeri lain salah. Setiap negeri mempunyai hak untuk membentuk institusi legislatif mengikut keperluannya, tertakluk kepada Perlembagaan dan proses Dewan.
Namun satu perkara perlu disebut secara jujur ialah dari sudut nisbah, siling tujuh bagi Melaka merupakan tambahan yang lebih besar berbanding lima bagi Johor. Atas sebab itu, Melaka memikul tanggungjawab lebih berat untuk memastikan pelantikan dibuat secara telus, berasaskan merit dan benar-benar diperlukan.
Tujuh ialah siling, bukannya arahan untuk mengisi tujuh kerusi. Kerajaan negeri boleh melantik seorang, dua orang atau tidak membuat sebarang pelantikan. Ketua Menteri juga telah menyatakan bahawa tiada ADUN lantikan akan dilantik dalam masa terdekat.
Angka tujuh tidak seharusnya menjadi sasaran politik. Cara tujuh kerusi itu digunakan atau tidak digunakan, itulah ukuran sebenar.
Soalan 2: Apakah tujuan sebenar mewujudkan ADUN lantikan?
Tujuannya bukan untuk menggantikan ADUN yang dipilih rakyat dan bukan untuk mengurangkan nilai undi rakyat.
Kesemua 28 kerusi pilihan raya Melaka kekal. ADUN lantikan diwujudkan sebagai lapisan kepakaran tambahan untuk membantu Dewan menangani urusan pentadbiran yang semakin kompleks.
Seorang ADUN dipilih perlu menguruskan kawasan, menangani aduan penduduk, menyelesaikan masalah tempatan, menghadiri persidangan dan pada masa yang sama menilai dasar teknikal. Beban ini semakin berat apabila sesebuah negeri berhadapan isu seperti kecerdasan buatan, pelaburan berteknologi tinggi, perubahan iklim, pembangunan bandar, keselamatan air, kewangan negeri dan kesihatan awam.
Dewan mungkin memiliki ahli politik yang berpengalaman, namun tidak semestinya mempunyai pakar dalam setiap bidang.
Di sinilah ADUN lantikan boleh memberikan nilai. Seorang pakar perancangan bandar boleh menilai dasar pembangunan. Seorang tokoh pendidikan boleh mengangkat isu keciciran. Seorang pakar teknologi boleh menguji dasar digital. Wakil orang kurang upaya pula boleh menerangkan kesan sesuatu keputusan yang mungkin tidak kelihatan di atas kertas.
Kerajaan negeri turut menyatakan bahawa mekanisme itu boleh membuka ruang kepada wanita, belia, Orang Asli, komuniti minoriti, golongan profesional dan wakil sektor tertentu yang berkemampuan tetapi tidak semestinya mempunyai laluan mudah melalui pertandingan pilihan raya.
ADUN lantikan tidak seharusnya menjadi kelas kedua dalam Dewan, namun mereka juga tidak boleh menjadi pengganti kepada mandat rakyat.
ADUN dipilih membawa suara kawasan. ADUN lantikan sepatutnya membawa ilmu yang masih kurang di dalam Dewan. Kedua-duanya perlu saling melengkapi, bukan saling menenggelamkan.
Soalan 3: Adakah pelantikan ini merupakan pintu belakang untuk mendapatkan kuasa?
Kebimbangan itu munasabah dan tidak patut dipandang sebagai serangan politik semata-mata.
ADUN lantikan diberikan hak untuk mengambil bahagian dalam perbahasan dan mengundi. Kuasa mengundi bermakna mereka bukan sekadar pemerhati atau penasihat tanpa pengaruh. (
Atas sebab itu, mekanisme pelantikan mesti mempunyai batas yang jelas.
Pindaan menetapkan bahawa ADUN lantikan tidak boleh dilantik sebagai Ketua Menteri atau menjadi anggota Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri. Mereka boleh memperkukuh badan perundangan, namun tidak boleh menggunakan laluan tersebut untuk memasuki kepimpinan eksekutif negeri.
Setiap calon juga memerlukan usul yang disokong sekurang-kurangnya tujuh ADUN dan kelulusan majoriti mudah Dewan. Ini bermakna pelantikan tidak berlaku hanya melalui pengumuman pentadbiran atau keputusan seorang individu.
Masih terdapat ruang untuk memperkukuh keyakinan rakyat. Kriteria calon boleh diumumkan lebih awal, latar belakang calon boleh dibentangkan kepada umum dan alasan pelantikan boleh direkodkan secara rasmi.
Pintu belakang hanya boleh ditutup dengan ketelusan di pintu hadapan.
Soalan 4: Bolehkah ADUN pembangkang mencadangkan atau menyokong seseorang calon?
Bahasa peruntukan menyebut sokongan sekurang-kurangnya tujuh “Ahli Dewan Undangan Negeri”. Ia tidak menyatakan bahawa tujuh penyokong tersebut mesti datang daripada blok kerajaan.
Secara prinsip, ADUN pembangkang boleh menjadi sebahagian daripada penyokong sesuatu usul, tertakluk kepada peraturan dan tatacara Dewan. Pelantikan itu seterusnya memerlukan kelulusan majoriti mudah.
Ruang ini penting. Calon yang benar-benar dihormati sepatutnya mampu memperoleh sokongan melangkaui garis parti.
Seorang pakar kesihatan awam tidak kehilangan kepakarannya hanya kerana dicadangkan oleh pembangkang. Seorang tokoh pendidikan tidak menjadi kurang layak hanya kerana tidak mempunyai hubungan dengan kerajaan. Seorang aktivis orang kurang upaya pula tidak sepatutnya dipaksa memilih kem politik sebelum suaranya boleh didengar.
Kerajaan negeri wajar mempertimbangkan calon yang mempunyai integriti, kelayakan, pengalaman dan keupayaan memberikan sumbangan nyata, termasuk individu yang mendapat sokongan merentas parti. Kriteria seperti itu juga telah dinyatakan sebagai asas yang sepatutnya memandu pelantikan.
Matlamatnya bukan mencari calon yang paling mudah dikawal. Matlamatnya ialah mencari individu yang paling sukar diketepikan kepakarannya.
Soalan 5: Adakah parti pembangkang akan diberikan kuota?
Pindaan tersebut tidak menetapkan pembahagian kerusi berdasarkan kuota parti.
Tiada formula yang menyebut sejumlah kerusi untuk kerajaan, sejumlah kerusi untuk pembangkang atau satu kerusi untuk setiap parti. Pelantikan dirangka melalui usul Dewan, bukannya pembahagian jawatan mengikut perkiraan politik.
Pendekatan ini mempunyai kelebihan dan risiko.
Kelebihannya, calon tidak semestinya dipilih semata-mata atas identiti parti. Risikonya, ketiadaan kuota tidak boleh dijadikan alasan untuk kerajaan memonopoli semua pelantikan.
Penyelesaian terbaik bukan semestinya memberikan kuota tetap kepada parti. Penyelesaian yang lebih bermakna ialah menetapkan piawaian yang sukar dimanipulasi iaitu kepakaran yang diperlukan, rekod profesional, integriti, sumbangan masyarakat dan kemampuan berhujah secara bebas.
Calon yang memperoleh sokongan merentas parti patut diberikan pertimbangan lebih tinggi kerana sokongan sedemikian menunjukkan bahawa nilai seseorang itu melampaui kepentingan satu blok.
Kerusi lantikan bukan hadiah kepada parti yang menang dan bukan saguhati kepada parti yang kalah. Ia amanah untuk mengisi kekosongan yang gagal diisi oleh politik kepartian.
Soalan 6: Siapakah yang patut dilantik?
Jawapannya bukan “orang parti yang belum mendapat kerusi”.
Jawapannya juga bukan tokoh yang hanya mempunyai gelaran besar tetapi tidak mampu menyumbang kepada kerja legislatif.
Calon terbaik ialah individu yang memenuhi sekurang-kurangnya tiga ukuran, mempunyai kepakaran yang benar-benar diperlukan negeri, membawa suara masyarakat yang kurang diwakili dan mempunyai keberanian untuk memberikan pandangan yang bebas.
Melaka tidak memerlukan tujuh orang yang mengulangi ucapan kerajaan. Melaka memerlukan individu yang boleh memperbaiki dasar kerajaan.
Seorang ADUN lantikan tidak patut dipilih hanya kerana setia. Kesetiaan kepada seseorang pemimpin bersifat sementara. Keupayaan menilai undang-undang, memahami rakyat dan mempertahankan kepentingan negeri mempunyai nilai yang jauh lebih panjang.
Kerajaan negeri telah menyatakan bahawa calon perlu memiliki kelayakan, integriti, pengalaman dan keupayaan yang jelas. Prinsip itu perlu diterjemahkan kepada proses yang boleh diperiksa rakyat, bukan tinggal sebagai ucapan selepas persidangan.
Jika tujuh orang dilantik, rakyat mesti dapat melihat tujuh sebab yang berbeza mengapa setiap seorang diperlukan.
Soalan 7: Berapakah kos yang akan ditanggung oleh kerajaan negeri?
Jumlah sebenar belum dapat ditentukan kerana bilangan individu yang akan dilantik juga belum diputuskan.
Pindaan Perlembagaan mewujudkan kerangka dan menetapkan had maksimum. Ia tidak bermakna tujuh individu terus dilantik atau tujuh pakej saraan terus dibayar. Kertas pindaan mengakui bahawa pelaksanaan akan mempunyai implikasi kewangan, namun amaun sebenar masih belum dapat ditentukan.
Saraan ahli Dewan pula perlu mempunyai asas undang-undang. Perlembagaan Negeri Melaka menghendaki Badan Perundangan membuat peruntukan melalui undang-undang bagi saraan ahli DUN, manakala pentadbiran negeri turut merujuk Enakmen Ahli Pentadbiran dan Dewan Negeri 1980 bagi urusan berkaitan.
Apa-apa keputusan mengenai elaun, kemudahan, kakitangan sokongan atau perbelanjaan lain perlu dibawa melalui proses undang-undang dan kewangan yang berasingan.
Kerajaan negeri juga perlu menilai kos secara menyeluruh, bukan sekadar elaun bulanan. Rakyat berhak mengetahui keseluruhan implikasi, termasuk pejabat, penyelidikan, perjalanan, kemudahan dan sokongan pentadbiran sekiranya ada.
Merahsiakan kos akan merosakkan keyakinan. Mengumumkan kos sebelum semua komponennya diputuskan pula hanya menghasilkan angka yang mengelirukan. Jalan yang bertanggungjawab ialah menerbitkan pecahan penuh sebelum perbelanjaan bermula.
Soalan 8: Mengapakah kos tidak dimuktamadkan sebelum pindaan diluluskan?
Pindaan ini menentukan kewujudan mekanisme, bukan terus menentukan bilangan pelantikan dan pakej kewangannya.
Kos bergantung pada beberapa keputusan yang belum dibuat seperti berapa orang akan dilantik, bentuk saraan, tempoh pelantikan, jenis kemudahan dan keperluan sokongan. Tanpa keputusan tersebut, jumlah yang diumumkan sekarang hanya akan menjadi anggaran kasar.
Namun alasan “belum diputuskan” tidak boleh digunakan selama-lamanya.
Selepas kerangka perlembagaan diluluskan, kerajaan negeri perlu mengemukakan model kos sebelum pelantikan pertama dibuat. Maklumat itu perlu merangkumi kos bagi seorang ADUN lantikan, kos maksimum sekiranya tujuh dilantik dan sumber peruntukan yang akan digunakan.
Tiada wang awam sepatutnya dibelanjakan tanpa asas undang-undang, kelulusan yang sah dan penelitian sewajarnya.
Kelulusan pindaan bukan lesen perbelanjaan terbuka. Ia hanya membuka pintu kepada satu proses yang masih wajib diperincikan dan dipertanggungjawabkan. Ini asas kerajaan negeri Melaka pimpinan Dato Seri Ab Rauf Yussof.
Soalan 9: Apakah jaminan bahawa mekanisme ini tidak akan disalahgunakan oleh kerajaan masa hadapan?
Tiada undang-undang yang menjadi baik hanya kerana pihak yang menggubalnya mempunyai niat baik.
Undang-undang perlu dibina atas andaian bahawa suatu hari nanti kuasa mungkin berada di tangan orang lain. Ketua Menteri sendiri mengakui bahawa peruntukan ini akan diwarisi kerajaan masa hadapan dan perlu dipastikan selamat, adil serta bertanggungjawab apabila kuasa bertukar tangan.
Jaminan terbaik bukan janji seorang pemimpin. Jaminan terbaik ialah sistem.
Nama calon perlu diumumkan sebelum undian. Resume dan pengisytiharan kepentingan perlu diterbitkan. Sebab pelantikan perlu dijelaskan. Tempoh jawatan, prestasi dan kehadiran perlu direkodkan. Konflik kepentingan perlu ditangani. Proses penamatan pula tidak boleh dilihat sebagai alat menghukum mereka yang berbeza pandangan.
ADUN lantikan yang takut menegur kerajaan tidak menambah nilai kepada Dewan. Mereka hanya menambah bilangan.
Institusi yang baik tidak bergantung pada siapa yang memegang kuasa. Institusi yang baik tetap selamat apabila kuasa bertukar tangan.
Bukan Soal Tujuh, Tetapi Nilai yang Dibawa
Perdebatan ini tidak akan selesai dengan mengatakan Johor mempunyai lima dan Melaka mempunyai tujuh.
Soalan sebenar jauh lebih besar.
Adakah seorang wakil orang kurang upaya akan membantu Melaka membina bandar yang lebih manusiawi? Adakah pakar teknologi akan meningkatkan mutu dasar digital? Adakah tokoh pendidikan akan memperjuangkan generasi yang tercicir? Adakah ahli profesional yang dilantik berani menolak dasar lemah walaupun pencalonannya disokong kerajaan?
Sekiranya jawapannya ya, kerusi lantikan boleh menjadi pelaburan institusi.
Sekiranya ia hanya diisi oleh orang politik yang gagal mendapat kawasan, penyokong yang mahu diberi ganjaran atau individu yang tugasnya mengangguk, tujuh kerusi itu akan menjadi tujuh bukti bahawa satu idea yang baik telah dikhianati oleh pelaksanaannya.
Melaka tidak perlu mempertahankan angka tujuh secara membuta tuli. Melaka perlu mempertahankan prinsip bahawa setiap kerusi mesti membawa nilai yang tidak dapat diperoleh melalui susunan sedia ada.
Tujuh ialah had. Bukan sasaran.
Pelantikan ialah pilihan. Bukan kewajipan.
Merit ialah syarat. Bukan hiasan ucapan.
Pada akhirnya, rakyat tidak akan mengukur dasar ini melalui berapa ramai yang dilantik.
Rakyat akan mengukurnya melalui satu pertanyaan yang sangat mudah:
Apakah Melaka mendapat tujuh lagi suara yang berani berfikir atau sekadar tujuh lagi kerusi yang belajar menurut?
Anda boleh agak dengan cara Ketua Menteri sekarang memimpin Melaka kerana Kerajaan Negeri tidak akan membelanjakan wang awam tanpa asas undang-undang dan tanpa penelitian sewajarnya.
