Jika benar wang Tabung Haji dicuri, nyatakan siapa yang mengambilnya, berapa jumlahnya, bila ia berlaku dan melalui transaksi mana. Tuduhan jenayah tidak boleh dibina hanya dengan mengulang perkataan “sakau” sehingga masyarakat menerimanya sebagai fakta.
Tan Sri Dr Madinah Mohamad telah memberikan jawapan yang jelas. Sepanjang beliau menjadi Ketua Audit Negara, pasukan Jabatan Audit Negara tidak menemui bukti kecurian atau penyelewengan seperti yang didakwa berlaku dalam Tabung Haji.
Di program “Musyawarah Nasional 2.0 – “Realiti & Persepsi”: Jangan Politikkan Tabung Haji, jawapan itu diberikan secara terbuka apabila seorang hadirin bertanya sama ada audit menemukan kecurian yang boleh menyokong tuduhan tersebut. Madinah menegaskan bahawa jika beliau atau pasukannya menemui bukti sedemikian, perkara itu bukan sahaja tidak akan disembunyikan, malah akan diketengahkan dan dilaporkan kepada pihak berkuasa.
Rekod audit yang ditandatanganinya juga tidak menyatakan berlakunya kecurian. Kenyataan ini datang daripada individu yang memikul tanggungjawab memberikan pendapat terhadap penyata kewangan Tabung Haji bagi 2017, bukan seorang ahli politik yang sedang mencari tepukan.
Maksudnya mesti dibaca dengan tepat. Madinah tidak mengatakan semua keputusan pelaburan Tabung Haji sempurna. Beliau tidak menafikan adanya isu rosot nilai, kelemahan pengurusan atau ruang untuk siasatan. Maksud beliau lebih khusus. Berdasarkan skop audit dan bukti yang diperiksa ketika itu, pasukan JAN tidak menemui asas untuk menyatakan bahawa wang Tabung Haji telah dicuri.
Garis pemisah ini sangat penting. Kelemahan tadbir urus tidak sama dengan kecurian. Pelaburan yang jatuh nilai tidak semestinya wang hilang. Kerugian atas kertas tidak boleh terus ditukar menjadi kesalahan jenayah. Perbezaan kaedah perakaunan juga bukan bukti manipulasi. Sesiapa yang membuat tuduhan jenayah wajib membawa bukti jenayah.
Madinah menjelaskan bahawa JAN mengaudit Tabung Haji berdasarkan mandat statutori di bawah Akta Audit 1957 dan Akta Tabung Haji 1995. JAN bukan dilantik oleh pengurusan atau Lembaga Pengarah Tabung Haji. Pasukannya meneliti rekod kewangan, minit mesyuarat, dokumen sokongan, laporan penilaian, pengesahan pihak ketiga dan penjelasan pengurusan sebelum pendapat audit dimuktamadkan.
Beliau turut membezakan tanggungjawab setiap pihak. Pengurusan menyediakan penyata kewangan, mengendalikan operasi dan membuat keputusan pelaburan. Lembaga Pengarah mengawasi pengurusan serta tadbir urus. Juruaudit tidak mengurus institusi dan tidak menentukan pelaburannya. Tugas juruaudit adalah menilai penyata serta bukti yang dikemukakan.
Perbezaan angka antara JAN dengan PwC juga tidak boleh dijadikan jalan pintas untuk menuduh berlaku kecurian. JAN menjalankan audit statutori menggunakan piawaian yang berkuat kuasa, termasuk MFRS 139. PwC pula menjalankan financial position review berdasarkan terma rujukan, skop dan kaedah penilaian yang berbeza.
Menurut Madinah, penyata yang diaudit JAN menunjukkan keuntungan bersih sekitar RM3.4 bilion, manakala semakan PwC menunjukkan defisit sekitar RM1.4 bilion. Angka lisan itu perlu dibaca bersama penyata rasmi, namun pokok hujahnya jelas. Kedua-dua angka tidak lahir daripada tugasan dan kaedah yang sama.
Perbezaannya banyak berkaitan cara rosot nilai diiktiraf serta bagaimana aset pelaburan, subsidiari dan syarikat bersekutu dinilai. Madinah turut merujuk penjelasan Institut Akauntan Malaysia bahawa FRSIC Consensus 14 bukan Malaysian Financial Reporting Standard yang bersifat mandatori seperti piawaian yang diluluskan oleh Malaysian Accounting Standards Board. Pada pandangan beliau, pertikaian itu melibatkan tafsiran dan rawatan perakaunan, bukan bukti JAN menutup kecurian.
Pasukan audit juga bukan gagal mengesan masalah. Madinah mendedahkan bahawa isu rosot nilai telah dikenal pasti dan pasukan teknikal pada awalnya mencadangkan pendapat berteguran. Selepas menilai keseluruhan keadaan, beliau memilih pendapat tanpa teguran dengan Emphasis of Matter atau Penekanan Perkara.
EOM bukan pendapat berteguran, namun ia juga bukan sijil bersih biasa yang membolehkan isu material diabaikan. Fungsinya adalah menarik perhatian pengguna kepada perkara penting yang telah didedahkan dalam penyata kewangan. Kehadiran EOM membuktikan isu itu dikesan dan diketengahkan, bukan disembunyikan.
Keputusan tersebut turut mengambil kira risiko pengeluaran deposit secara besar-besaran. Madinah menyebut simpanan pendeposit ketika itu sekitar RM70 bilion, sedangkan kecairan kira-kira RM11.6 bilion. Jika keyakinan runtuh, Tabung Haji mungkin terpaksa mencairkan pelaburan, manakala kerajaan yang menjamin simpanan akan berhadapan tekanan kewangan besar.
Keputusan profesional itu boleh dipersoalkan dan diperdebatkan. Perbahasan yang adil tetap perlu mengakui bahawa pasukan audit menemukan isu rosot nilai, mempertimbangkan pendapat berteguran dan akhirnya menggunakan EOM bagi mengetengahkan perkara material tanpa mencetuskan kegawatan yang boleh menjejaskan jutaan pendeposit.
Bahagian paling mengejutkan muncul selepas itu. Madinah telah disapina untuk hadir dalam prosiding RCI. Beliau datang dan menunggu di luar bilik prosiding, namun akhirnya dimaklumkan bahawa keterangannya tidak diperlukan.
RCI kemudiannya menyentuh ketegasan Ketua Audit Negara dalam isu audit Tabung Haji. Individu yang menandatangani laporan audit tersebut pula tidak dipanggil untuk menerangkan sebab, bukti dan pertimbangan profesional di sebalik keputusannya.
Madinah tetap menghormati penubuhan dan laporan RCI. Beliau tidak meminta segala dapatan dibuang atau kelemahan Tabung Haji dinafikan. Beliau hanya mahu proses audit dinilai berdasarkan mandat, piawaian, bukti serta keadaan sebenar ketika keputusan dibuat. Jika dipanggil, katanya, beliau akan memberikan penjelasan yang sama seperti yang disampaikan secara terbuka.
Sukar untuk mengatakan keseluruhan perspektif audit telah didengar apabila orang yang membuat keputusan muktamad tidak sempat memberikan keterangannya. Dapatan RCI wajar diteliti, namun penjelasan Madinah juga tidak boleh dipadamkan daripada rekod hanya kerana ia tidak selari dengan naratif yang sudah dibina.
Kenyataan bahawa audit tidak menemukan bukti kecurian tidak boleh digunakan untuk menghalang siasatan baharu. Jika ada bukti, siasat. Jika berlaku salah laku, dakwa. Jika terbukti jenayah, hukum melalui proses undang-undang.
Standard yang sama mesti digunakan terhadap pihak yang menuduh. Jangan menukar rosot nilai menjadi rompakan. Jangan menukar perbezaan perakaunan menjadi penyelewengan. Jangan menghukum sebuah institusi melalui perkataan yang tidak pernah muncul sebagai dapatan jenayah dalam rekod audit.
Tabung Haji boleh ditegur tanpa difitnah. Tadbir urusnya boleh diperbaiki tanpa menghancurkan keyakinan pendeposit. Pelaburannya boleh disiasat tanpa terlebih dahulu mengisytiharkan wang umat Islam telah dicuri.
Rekod yang dibawa oleh bekas Ketua Audit Negara cukup terang. Pasukan audit menemukan perkara yang memerlukan perhatian dan menyatakannya melalui EOM. Pasukan itu tidak menemukan bukti kecurian.
Jika masih mahu menuduh Tabung Haji “disakau”, kemukakan bukti. Negara hukum tidak dibina dengan mengulang tuduhan. Ia dibina dengan fakta yang boleh diuji di hadapan undang-undang.
