MELAKA – Cadangan Pengerusi DAP Melaka, Khoo Poay Tiong, untuk mengkaji semula pelaksanaan Zon Bebas Kenderaan (CFZ) Banda Hilir, termasuk kemungkinan mengehadkan tempohnya kepada enam jam sekiranya Pakatan Harapan (PH) mengambil alih pentadbiran negeri, membuka kembali perbahasan mengenai dasar yang telah melalui beberapa fasa pelaksanaan sejak 2023. Hakikatnya, tempoh enam jam yang kini dipertimbangkan bukan pendekatan baharu, sebaliknya pernah dilaksanakan oleh Kerajaan Barisan Nasional (BN) sebelum diperluas kepada 54 jam dan kemudiannya diselaraskan semula mengikut keperluan.
Di bawah kepimpinan Ketua Menteri, Datuk Seri Utama Ab Rauf Yusoh, CFZ diperkenalkan secara percubaan pada 19 Ogos 2023, melibatkan penutupan laluan sepanjang 2.3 kilometer setiap Sabtu, bermula jam 6 petang hingga 12 tengah malam. Pelaksanaan awal itu bertujuan menilai sambutan penduduk, pelancong dan peniaga sebelum sebarang peluasan dilakukan. Empat bulan kemudian, bermula 22 Disember 2023, Majlis Bandaraya Melaka Bersejarah (MBMB) melanjutkan tempoh penutupan kepada 54 jam berterusan, dari petang Jumaat hingga tengah malam Ahad.
Namun, terdapat satu lagi perkembangan penting yang memperlihatkan pendekatan kerajaan negeri terhadap maklum balas masyarakat. Pada 12 Januari 2024, Ab Rauf mengumumkan pelarasan sementara CFZ kepada 21 jam seminggu, melibatkan tujuh jam setiap Jumaat, Sabtu dan Ahad, bermula 6 petang hingga 1 pagi. Keputusan yang berkuat kuasa mulai 19 Januari hingga penghujung Februari itu dibuat selepas mengambil kira aduan peniaga yang terkesan serta persiapan sambutan Tahun Baharu Cina.
Kronologi tersebut menunjukkan bahawa kerajaan negeri pernah mencuba tempoh singkat, memperluas operasi dan kemudian mengurangkannya secara sementara apabila keadaan memerlukan. Justeru, persoalan terhadap cadangan DAP bukan sama ada CFZ boleh dipendekkan, tetapi apakah dapatan baharu yang menunjukkan pengurangan waktu akan menghasilkan keadaan lebih baik berbanding jadual serta penambahbaikan yang telah dilaksanakan.
Khoo dilaporkan membangkitkan faktor cuaca panas, kesesakan lalu lintas dan keselesaan pelancong sebagai alasan perlunya kajian semula. Beliau tidak mencadangkan pemansuhan sepenuhnya, sebaliknya mahu waktu operasi mengambil kira keadaan sebenar. Kebimbangan tersebut mempunyai asas untuk dinilai, namun masalah kesesakan tidak semestinya berpunca daripada tempoh penutupan semata-mata. Kapasiti jalan alternatif, kemudahan parkir, pengurusan persimpangan dan pergerakan pengunjung turut menentukan kelancaran trafik di kawasan berkenaan.
Rekod pentadbiran menunjukkan langkah penyelesaian trafik telah diperkenalkan sejak awal peluasan CFZ. Pada Disember 2023, sebanyak 13 lokasi parkir dikenal pasti, termasuk Medan Samudera, Plaza Mahkota dan Dataran Pahlawan, manakala dua laluan kontra diwujudkan bagi membantu penyuraian kenderaan. Langkah itu tidak membuktikan semua masalah selesai, tetapi menunjukkan isu akses dan pengurusan trafik telah menjadi sebahagian daripada tindakan pentadbiran, bukan perkara yang hanya mula dibangkitkan sekarang.
Dari sudut ekonomi, pelaksanaan CFZ turut membentuk corak perniagaan baharu yang mendapat sokongan sebahagian peniaga tempatan.
Pada 10 Oktober 2026, Pengerusi Persatuan Peniaga-Peniaga Melayu Pahlawan Walk Melaka, Rahim Abu Said, menjelaskan bahawa kira-kira 200 peniaga mendapat manfaat daripada inisiatif tersebut. Beliau yang mempunyai pengalaman berniaga selama 17 tahun turut mendakwa jualan hujung minggu meningkat sehingga dua kali ganda apabila pengunjung berjalan kaki dan singgah membeli-belah.
Pengusaha restoran, Chay Mei Ling, pula menyuarakan kebimbangan bahawa pendapatannya berpotensi merosot sehingga 40 peratus sekiranya laluan dibuka semula kepada kenderaan pada hujung minggu. Angka berkenaan merupakan anggaran pengusaha terbabit, bukannya kerugian sebenar yang telah dibuktikan. Namun, kenyataan tersebut memperlihatkan bagaimana sebahagian peniaga kini menyusun operasi perniagaan berdasarkan waktu CFZ serta kehadiran pelanggan yang berjalan kaki.
Dari segi sambutan, CFZ menerima dua pengiktirafan Malaysia Book of Records pada September 2024, masing-masing berkaitan tempoh pelaksanaan dan penyediaan stesen pertolongan cemas. Pengiktirafan itu mencerminkan pencapaian tertentu dalam pengendalian program, tetapi bukan ukuran menyeluruh terhadap keuntungan peniaga atau tahap kepuasan semua pengguna jalan raya.
Persoalan lebih besar ialah bagaimana cadangan enam jam oleh Khoo hendak diterjemahkan kepada jadual operasi.
Adakah ia melibatkan setiap Jumaat, Sabtu dan Ahad atau hanya hari tertentu?
Jika enam jam dilaksanakan selama tiga hari, jumlah keseluruhannya menjadi 18 jam seminggu, berbanding jadual biasa 54 jam. Bagaimanapun, itu hanyalah satu senario kerana cadangan tersebut belum diperincikan. Tanpa penjelasan mengenai hari dan waktu sebenar, kesannya terhadap aliran pengunjung serta perniagaan sukar diukur dengan tepat.
Pengurangan tempoh berpotensi memudahkan akses kenderaan pada waktu tertentu tetapi juga boleh mengubah corak kunjungan pelanggan ke premis perniagaan. Sebaliknya, mengekalkan tempoh panjang tanpa memperbaiki parkir, pengangkutan pengantara dan laluan kecemasan boleh terus menimbulkan kesulitan kepada penduduk serta perniagaan tertentu. Oleh itu, ukuran keberkesanan sesuatu cadangan perlu meliputi masa perjalanan, jumlah pengunjung mengikut waktu, hasil jualan dan keperluan akses masyarakat setempat.
Selepas lebih tiga tahun pelaksanaan, masa depan CFZ Banda Hilir sewajarnya dinilai melalui rekod sebenar, bukannya perbandingan tempoh semata-mata dan ayat manis bahan kempen politik pembangkang sahaja.
Kerajaan BN telah melalui pengalaman percubaan enam jam, peluasan 54 jam, pelarasan sementara 21 jam serta penambahbaikan pengurusan trafik. Cadangan DAP untuk mempertimbangkan tempoh lebih singkat pula perlu menjelaskan masalah khusus yang ingin diselesaikan dan manfaat tambahan yang dijangkakan.
Hakikatnya, tempoh enam jam sudah pernah diuji. Malah, kerajaan negeri juga pernah mengurangkan waktu operasi apabila menerima maklum balas peniaga yang terkesan. Ini menjadikan pengalaman terdahulu sebagai asas penting untuk menilai sebarang cadangan baharu, termasuk kemungkinan pengurangan tempoh, perubahan laluan atau penambahan kemudahan sokongan.
Bagi peniaga Banda Hilir, CFZ bukan sekadar soal berapa lama jalan ditutup kepada kenderaan. Ia melibatkan peluang pelanggan singgah, corak perbelanjaan pelancong dan kelangsungan pendapatan harian. Justeru, persoalan yang perlu dijawab oleh DAP Melaka ialah apakah bukti bahawa kembali kepada tempoh enam jam akan meningkatkan keselesaan pengunjung dan kelancaran trafik tanpa menjejaskan peluang ekonomi peniaga yang kini bergantung pada pelaksanaan tersebut?
Jawapan berasaskan data terhadap persoalan itulah yang sepatutnya menentukan masa depan CFZ Banda Hilir. Dasar yang telah dilaksanakan boleh terus diperbaiki tetapi sebarang cadangan perubahan perlu menunjukkan manfaat yang boleh diukur kepada peniaga, penduduk, pelancong dan pengguna jalan raya secara keseluruhan.
