BANDA HILIR: Sesuatu jalan yang ditutup kepada kenderaan tidak semestinya menutup peluang ekonomi. Di Banda Hilir, Melaka, pelaksanaan Zon Bebas Kenderaan (CFZ) sejak Ogos 2023 memperlihatkan bagaimana perubahan penggunaan ruang bandar boleh memberi kesan langsung kepada corak perbelanjaan pelancong dan pendapatan peniaga. Bagi sebahagian pengusaha yang sebelum ini hanya melihat kenderaan melintasi premis mereka, kehadiran pengunjung yang berjalan kaki kini membuka lebih banyak peluang untuk menarik pelanggan dan menjana jualan.
Namun, ketika terdapat desakan supaya pelaksanaan CFZ dikaji semula, peniaga yang menikmati manfaat inisiatif tersebut mula menyuarakan kebimbangan. Mereka khuatir keputusan membuka semula laluan kenderaan pada hujung minggu akan mengubah corak kunjungan pelancong, sekali gus menjejaskan pendapatan yang semakin bergantung kepada aktiviti pejalan kaki di kawasan bersejarah itu.
Pengerusi Persatuan Peniaga-Peniaga Melayu Pahlawan Walk Melaka, Rahim Abu Said berkata, pelaksanaan CFZ memberikan manfaat kepada kira-kira 200 peniaga di bawah persatuannya. Menurut beliau, perubahan paling ketara ialah peningkatan pelanggan yang tidak lagi sekadar melalui kawasan perniagaan dengan kenderaan, sebaliknya mempunyai masa untuk melihat barangan, mengunjungi premis dan membuat pembelian.
Rahim mendakwa jualan peniaga meningkat sehingga dua kali ganda pada hujung minggu sejak CFZ dilaksanakan. Baginya, kejayaan sesuatu inisiatif tidak seharusnya dinilai semata-mata melalui kelancaran pergerakan kenderaan, tetapi juga keupayaannya mewujudkan aktiviti ekonomi yang memberi manfaat kepada peniaga tempatan.
Pandangan itu turut dikongsi pengusaha restoran, Rohzairee Zainal, 34, yang melihat perbezaan ketara antara jumlah pelanggan pada hari biasa dengan hujung minggu. Menurutnya, ketika laluan di hadapan premis dibuka kepada kenderaan dari Isnin hingga Khamis, jumlah pengunjung tidak seramai ketika jalan berkenaan dijadikan kawasan pejalan kaki bermula Jumaat.
Bagi Chai Mei Ling, pengusaha restoran makanan Arab, kesan CFZ terhadap perniagaannya lebih besar. Beliau menganggarkan pendapatannya boleh merosot sehingga 40 peratus sekiranya laluan hujung minggu dibuka semula kepada kenderaan. Malah, berdasarkan pengalaman mengusahakan perniagaan di kawasan itu, beliau berpandangan pelaksanaan CFZ wajar dipertimbangkan untuk diperluas kepada tujuh hari seminggu.
Anggaran 40 peratus tersebut merupakan jangkaan berdasarkan pengalaman seorang peniaga, bukannya dapatan kajian menyeluruh terhadap semua premis di Banda Hilir. Namun, kebimbangan itu tetap memberikan gambaran tentang kepentingan persekitaran pejalan kaki kepada sebahagian perniagaan yang bergantung pada kehadiran pelancong.
Perkara sama dibangkitkan Intan Noraida Abd Rahman, 47, yang mengusahakan perniagaan makanan segera. Menurutnya, pengunjung yang berjalan kaki lebih mudah menyedari kewujudan premis, melihat produk dan singgah membeli berbanding mereka yang hanya melalui kawasan tersebut dengan kenderaan. Perbezaan ini mungkin kelihatan kecil, tetapi bagi perniagaan yang bergantung kepada pembelian spontan, keterlihatan premis merupakan antara faktor penting dalam menarik pelanggan.
Pelaksanaan CFZ juga mempunyai dimensi yang lebih luas daripada kegiatan jual beli. Kawasan pelancongan bersejarah seperti Banda Hilir memerlukan keseimbangan antara pergerakan manusia, akses pengangkutan dan pemeliharaan persekitaran. Ruang yang mesra pejalan kaki membolehkan pengunjung menikmati tarikan warisan dengan lebih santai, selain memberikan peluang kepada peniaga kecil berinteraksi secara langsung dengan pelanggan.
Menurut laporan Majlis Bandaraya Melaka Bersejarah yang disiarkan pada Mac 2026, pelaksanaan CFZ sejak Ogos 2023 hingga penghujung 2025 telah merekodkan kehadiran lebih 4.36 juta pengunjung dan pelancong, selain memberikan manfaat kepada lebih 800 peniaga sekitar Banda Hilir. Angka ini menggambarkan skala aktiviti pelancongan yang berkaitan dengan inisiatif tersebut, walaupun jumlah kunjungan tidak semestinya boleh diterjemahkan secara langsung kepada peningkatan pendapatan setiap premis.
Sejak diperkenalkan secara percubaan pada 19 Ogos 2023, CFZ telah berkembang daripada penutupan laluan pada malam Sabtu kepada pelaksanaan hujung minggu yang lebih meluas. Antara jalan terlibat ialah Jalan Istana, Jalan Mahkamah, Jalan Gereja, Lorong Gereja, Jalan Laksamana serta sebahagian Jalan Tun Khalil Yaakob dan Jalan Merdeka.
Peniaga yang ditemui turut menghargai komitmen Ketua Menteri Melaka, Datuk Seri Utama Ab Rauf Yusoh dan Datuk Bandar MBMB, Datuk Shadan Othman, dalam melaksanakan inisiatif berkenaan meskipun menerima bantahan pada peringkat awal. Mereka berharap pendekatan itu diteruskan dengan penambahbaikan yang mengambil kira kepentingan perniagaan, pelancongan dan kehidupan masyarakat setempat.
Walau bagaimanapun, suara pihak yang berpandangan CFZ menjejaskan akses atau kegiatan perniagaan juga tidak seharusnya diketepikan. Penilaian yang menyeluruh perlu mengambil kira kemudahan parkir, pergerakan penduduk, akses penghantaran barangan, keperluan golongan kurang upaya serta laluan kecemasan. Kejayaan sesebuah dasar bandar bukan hanya bergantung kepada sokongan sebahagian peniaga, tetapi kemampuan pelaksanaannya memenuhi keperluan pelbagai pihak.
Justeru, sekiranya CFZ mahu dikaji semula, keputusan sewajarnya dibuat berdasarkan data trafik, rekod kehadiran pelancong, perubahan hasil jualan serta maklum balas peniaga dan penduduk yang terlibat. Penilaian sedemikian membolehkan manfaat dan kelemahan sebenar dikenal pasti tanpa menjadikan perbezaan pandangan politik sebagai pengganti kepada bukti.
Pengalaman peniaga di Banda Hilir memperlihatkan bahawa dasar pengurusan lalu lintas juga boleh menjadi dasar pembangunan ekonomi setempat. Apabila pengunjung mempunyai lebih banyak ruang untuk meneroka sesuatu kawasan, peluang perniagaan turut berubah. Namun, manfaat tersebut perlu terus dinilai supaya tidak ada kelompok yang menanggung kesan sampingan tanpa penyelesaian.
Bagi peniaga yang kini menikmati peningkatan pelanggan, kebimbangan mereka bukan semata-mata tentang sebuah jalan yang mungkin dibuka semula. Ia menyentuh kestabilan pendapatan, kelangsungan perniagaan dan keyakinan terhadap masa depan kawasan pelancongan yang menjadi tempat mereka mencari rezeki.
Pada akhirnya, persoalan CFZ tidak seharusnya terhenti pada pilihan antara menutup atau membuka jalan. Perkara yang lebih penting ialah bagaimana Banda Hilir dapat terus menjadi kawasan warisan yang mudah diakses, selesa dikunjungi dan mampu menjana ekonomi kepada masyarakat setempat.
Sebuah jalan mungkin hanya mengambil beberapa minit untuk dilalui dengan kenderaan. Namun, apabila pengunjung memilih untuk berjalan, berhenti dan berbelanja, nilai ekonominya boleh dirasai jauh lebih lama oleh peniaga yang bergantung kepada setiap pelanggan yang singgah.
