Persoalan mengenai penstrukturan Lembaga Tabung Haji (TH) pada 2018 kembali menjadi perhatian apabila Ahli Parlimen Pasir Gudang, Hassan Abdul Karim, membangkitkan satu soalan besar ketika Sidang Khas Dewan Rakyat mengenai laporan Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI), selepas aset TH dipindahkan kepada Urusharta Jamaah Sdn Bhd (UJSB), siapakah akhirnya yang akan menanggung obligasi sukuk bernilai puluhan bilion ringgit itu?
Lebih signifikan, persoalan itu dibangkitkan sendiri oleh Hassan, seorang Ahli Parlimen PH-PKR. Menurut laporan Bernama, beliau meminta kerajaan menjelaskan kemampuan negara menunaikan jaminan terhadap sukuk UJSB susulan pelan penstrukturan TH ketika Pakatan Harapan mentadbir pada 2018. Soalan itu menyentuh inti pati pelan pemulihan TH.
UJSB ditubuhkan pada 14 Disember 2018 sebagai syarikat tujuan khas milik penuh Menteri Kewangan Diperbadankan. Mandatnya ialah mengambil alih aset TH yang dianggap kurang berprestasi, mengurus, memulihkan dan memonetisasi aset tersebut. Di bawah pelan berkenaan, 106 pegangan ekuiti tersenarai, sebuah syarikat perladangan tidak tersenarai dan 29 hartanah dipindahkan daripada TH kepada UJSB.
Laporan mengenai dapatan RCI menyatakan aset itu dipindahkan pada nilai kira-kira RM19.9 bilion, sedangkan nilai pasarannya ketika itu dianggarkan sekitar RM9.7 bilion. Ini mewujudkan jurang kira-kira RM10.2 bilion. Sebagai pertukaran, TH menerima tunai serta instrumen sukuk yang disokong kerajaan. Struktur itu membantu memperbaiki kedudukan kunci kira-kira TH, namun persoalan kini beralih kepada bagaimana sukuk tersebut akan dilunaskan.
Menjawab Hassan, Menteri Kewangan II, Datuk Seri Amir Hamzah Azizan, memberi jaminan kerajaan akan memastikan obligasi hutangnya dibayar. Sukuk UJSB yang diterbitkan pada 2018 pada asalnya berstruktur sifar kupon dengan nilai terbitan sekitar RM19.6 bilion sebelum meningkat kepada kira-kira RM27 bilion apabila matang. Perbezaan hampir RM8 bilion itu, menurut Amir Hamzah, merupakan pulangan kepada TH. Kadar pulangan Sukuk 1 sekitar 4.05 peratus manakala Sukuk 2 sekitar 4.1 peratus. Struktur itu kemudiannya diubah supaya pembayaran keuntungan dibuat secara tahunan. Bagi Sukuk 3, TH menerima pulangan kira-kira RM440 juta setahun.
Penjelasan tersebut menunjukkan TH mempunyai hak terhadap pulangan yang dijanjikan, namun ia belum menutup persoalan pokok. Jika aset UJSB gagal dipulihkan pada nilai mencukupi, siapakah yang menutup jurangnya? Di sinilah isu UJSB menjadi lebih kompleks daripada sekadar naratif bahawa aset bermasalah telah dipindahkan dan Tabung Haji diselamatkan. Pemindahan aset tidak menghapuskan risiko kewangan, ia hanya memindahkan tempat risiko itu berada.
Sebelum 2018, risiko aset kurang berprestasi berada secara langsung dalam akaun TH. Selepas penstrukturan, aset tersebut berada di bawah UJSB, manakala TH memegang tunai dan instrumen sukuk. Risiko seterusnya bergantung kepada kemampuan UJSB memulihkan, mengurus dan menjual aset pada nilai mencukupi untuk memenuhi komitmen sukuk. UJSB menyatakan mandatnya termasuk memulihkan aset yang dipindahkan serta memastikan Sukuk Murabahah kepada TH ditebus mengikut jadual bagi mengurangkan komitmen fiskal kerajaan.
Maka pertanyaan Hassan wajar diberi perhatian. Jika aset yang dipindahkan gagal menghasilkan nilai mencukupi, adakah kerajaan akhirnya perlu menanggung kekurangan tersebut? Jika ya, ia bukan lagi sekadar isu korporat UJSB tetapi menjadi komitmen fiskal negara. Laporan RCI pula dilaporkan melihat penubuhan UJSB sebagai antara pilihan yang paling kurang mengganggu kestabilan TH ketika itu. Namun “paling kurang mengganggu” tidak bermaksud tiada kos. Struktur tersebut membantu TH memperbaiki kedudukan kewangannya pada 2018, tetapi pada masa sama mewujudkan obligasi jangka panjang terhadap UJSB dan kerajaan.
Sebab itu perbahasan mengenai RCI Tabung Haji tidak seharusnya berhenti pada apa yang berlaku sebelum 2018. Kerajaan juga perlu menjelaskan apa yang berlaku selepas aset dipindahkan. Berapa banyak aset UJSB telah dipulihkan atau dijual? Berapa nilai pasaran semasanya? Berapa keuntungan atau kerugian telah direalisasikan? Berapa sukuk telah ditebus dan berapa besar komitmen yang mungkin perlu ditanggung kerajaan jika nilai aset tidak mencukupi? Semua ini ialah persoalan asas apabila aset institusi yang memegang amanah umat Islam terlibat.
Hakikat bahawa persoalan ini datang daripada Hassan Abdul Karim, seorang Ahli Parlimen kerajaan daripada PKR, menjadikan isu itu lebih sukar diketepikan sebagai permainan politik. Jika penstrukturan tersebut benar-benar berjaya, bentangkan angka. Jika aset telah pulih, nyatakan nilainya. Jika sukuk boleh dibayar tanpa menambahkan tekanan kepada kewangan kerajaan, jelaskan mekanismenya. Jika terdapat kos yang akhirnya perlu ditanggung kerajaan, rakyat juga berhak mengetahuinya.
Pendirian kerajaan jelas bahawa obligasi UJSB akan dipenuhi dan hutangnya akan dibayar. Namun jaminan membayar bukan penamat kepada persoalan. Ia membuka pertanyaan lebih besar iaitu dengan apa hutang itu akan dibayar? Jika hasil pemulihan aset UJSB mencukupi, pelan 2018 boleh dinilai berdasarkan kejayaannya. Jika tidak, rakyat perlu diberitahu berapa besar jurang yang perlu ditanggung negara.
RCI memberi peluang kepada negara melihat semula kelemahan yang pernah berlaku dalam Tabung Haji tetapi pencarian kebenaran tidak boleh berhenti pada satu tempoh sahaja. Aset TH telah dipindahkan, UJSB telah diwujudkan dan sukuk telah diterbitkan. Maka perjalanan selepas 2018 juga perlu diperiksa dengan ketelitian yang sama. Persoalan Hassan mudah: jika aset TH bernilai pasaran sekitar RM9.7 bilion dipindahkan pada nilai hampir RM19.9 bilion dan ditukar dengan sukuk yang akhirnya bernilai sekitar RM27 bilion, siapakah yang akan membayar perbezaan itu sekiranya aset UJSB tidak mampu menghasilkan nilai yang diperlukan?
Jawapannya tidak boleh sekadar “kerajaan akan bayar”. Di belakang perkataan kerajaan ada wang negara, dan di belakang isu Tabung Haji ada amanah jutaan pendeposit yang berhak mengetahui setiap sen, setiap aset dan setiap obligasi yang dibuat atas nama menyelamatkan institusi mereka.
