AGC KATA TIADA FAKTA, SEKRETARIAT BENTANG KRONOLOGI: SIASATAN PERKARA 10 SUDAH DIJALANKAN
Kenyataan Jabatan Peguam Negara pada 17 September 2026 bahawa “tiada fakta” menunjukkan tatacara di bawah Perkara 10 Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959 telah dipatuhi kini berdepan bantahan langsung daripada Sekretariat Majlis YTM Undang Yang Empat dan YTM Tunku Besar Tampin.
Bantahan itu bukan dibina atas sentimen atau andaian. Sekretariat mengemukakan tarikh, urutan mesyuarat dan proses siasatan yang didakwa telah berlangsung sebelum Proklamasi 19 April 2026 dikeluarkan.
Jika kronologi tersebut disokong oleh rekod rasmi, dakwaan bahawa proses siasatan tidak dilaksanakan tidak lagi boleh dibiarkan berdiri tanpa jawapan.
Keputusan Undang Yang Empat, Bukan Keputusan MMKN
Pertama sekali, satu kekeliruan besar mesti diperbetulkan.
Menteri Besar dan Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri (MMKN) tidak mempunyai kuasa untuk menentukan siapa menjadi atau berhenti menjadi Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan. Namun, itu juga bukan yang didakwa berlaku.
Menurut Sekretariat, keputusan substantif di bawah Perkara 10 dibuat oleh Undang Yang Empat melalui kuasa yang diperuntukkan kepada mereka. Menteri Besar hanya menyempurnakan tandatangan yang disyaratkan oleh Perkara 10(2), manakala MMKN menerima Proklamasi berkenaan bagi tujuan pentadbiran dan pelaksanaan.
Teks Perkara 10(1) memperuntukkan bahawa keputusan sedemikian hanya boleh dibuat selepas suatu “full and complete enquiry” oleh Undang. Perkara 10(2) pula menyatakan bahawa Proklamasi hendaklah dikeluarkan di bawah tandatangan Undang Yang Empat dan Menteri Besar. (UUTKNS 1959)
Justeru, tindakan MMKN menerima Proklamasi tidak boleh disamakan dengan tindakan MMKN menurunkan takhta. Kedua-duanya mempunyai makna dan kesan perlembagaan yang berbeza.
Dua Peringkat Siasatan Sebelum Proklamasi
Jabatan Peguam Negara menyatakan bahawa tiada fakta menunjukkan tatacara mandatori di bawah Perkara 10 telah dipatuhi.
Sekretariat sebaliknya mengemukakan kronologi berikut:
Siasatan awal dikatakan telah dijalankan dalam mesyuarat Dewan Keadilan dan Undang pada 5 Mac 2026.
Siasatan lanjutan pula didakwa dilaksanakan oleh Undang Yang Empat pada 19 April 2026.
Proklamasi di bawah Perkara 10 kemudiannya dikeluarkan pada 19 April 2026 selepas proses tersebut.
Laporan yang memperincikan hasil siasatan turut dipersembahkan kepada Yang di-Pertuan Agong pada 26 Ogos 2026 sebagai sembah maklum.
Kewujudan dan kecukupan rekod tersebut wajar ditentukan melalui saluran perlembagaan atau kehakiman yang betul. Namun, apabila kronologi khusus telah dikemukakan, Jabatan Peguam Negara tidak boleh sekadar mengulangi bahawa tiada fakta tanpa menjelaskan sama ada maklumat tersebut telah diteliti, ditolak atau tidak pernah dikemukakan kepadanya.
Inilah persoalan teras yang perlu dijawab.
Kes Mahkamah Tinggi Seremban Bukan Cabaran Terhadap Proklamasi
Jabatan Peguam Negara turut merujuk prosiding yang sedang berjalan di Mahkamah Tinggi Seremban serta kewujudan suatu perintah injunksi.
Sekretariat menjelaskan bahawa prosiding tersebut hanya berkaitan tuntutan untuk mengemukakan minit mesyuarat DKU bertarikh 17 April 2026. Menurutnya, prosiding itu tidak meminta mahkamah menentukan keabsahan Proklamasi 19 April.
Terdapat juga satu prosiding berasingan di Mahkamah Tinggi Kuala Lumpur berkaitan permohonan writ mandamus. Sekretariat menyatakan bahawa Menteri Besar telah pun menyempurnakan kewajipannya di bawah Perkara 10.
Perintah yang disebut sebagai “interlocutory injunction” pula dijelaskan sebagai injunksi ad interim untuk mengekalkan status quo DKU setakat 21 Mei 2026.
Pada tarikh tersebut, susunan DKU yang dirujuk terdiri daripada Dato’ Klana Petra Mubarak Thahak, Dato’ Mendika Menteri Akhirulzaman Maarof Mat Rashad, Dato’ Johan Pahlawan Lela Perkasa Sitiawan Mohammed Abdullah, Dato’ Sedia Raja Abdul Rahim Yasin, Tunku Besar Tampin Tunku Syed Razman dan Dato’ Shahbandar Badarudin Abdul Khalid.
Menurut Sekretariat, status quo itu tidak boleh ditafsir menggunakan senarai Undang yang hanya diperkenalkan kemudian melalui mesyuarat pada 31 Julai atau 13 September 2026.
Jabatan Peguam Negara turut merujuk prosiding yang sedang berjalan di Mahkamah Tinggi Seremban serta kewujudan suatu perintah injunksi.
Sekretariat menjelaskan bahawa prosiding tersebut hanya berkaitan tuntutan untuk mengemukakan minit mesyuarat DKU bertarikh 17 April 2026. Menurutnya, prosiding itu tidak meminta mahkamah menentukan keabsahan Proklamasi 19 April.
Terdapat juga satu prosiding berasingan di Mahkamah Tinggi Kuala Lumpur berkaitan permohonan writ mandamus. Sekretariat menyatakan bahawa Menteri Besar telah pun menyempurnakan kewajipannya di bawah Perkara 10.
Perintah yang disebut sebagai “interlocutory injunction” pula dijelaskan sebagai injunksi ad interim untuk mengekalkan status quo DKU setakat 21 Mei 2026.
Pada tarikh tersebut, susunan DKU yang dirujuk terdiri daripada Dato’ Klana Petra Mubarak Thahak, Dato’ Mendika Menteri Akhirulzaman Maarof Mat Rashad, Dato’ Johan Pahlawan Lela Perkasa Sitiawan Mohammed Abdullah, Dato’ Sedia Raja Abdul Rahim Yasin, Tunku Besar Tampin Tunku Syed Razman dan Dato’ Shahbandar Badarudin Abdul Khalid.
Menurut Sekretariat, status quo itu tidak boleh ditafsir menggunakan senarai Undang yang hanya diperkenalkan kemudian melalui mesyuarat pada 31 Julai atau 13 September 2026.
Pewartaan Bukan Syarat Keabsahan
Sekretariat turut menolak anggapan bahawa kegagalan mewartakan Proklamasi menyebabkan dokumen itu tidak sah.
Perkara 10(2) mensyaratkan Proklamasi dikeluarkan di bawah tandatangan Undang dan Menteri Besar. Peruntukan tersebut tidak menyatakan bahawa pewartaan ialah syarat yang melahirkan keabsahan Proklamasi.
Perbandingan dengan Perkara 9 amat penting. Bagi penurunan takhta secara sukarela, Perkara 9(4) secara jelas menyebut bahawa surat penurunan takhta hendaklah diterbitkan dalam Warta. Sebaliknya, kewajipan yang sama tidak dinyatakan dalam Perkara 10.
Perbezaan bahasa ini tidak boleh dianggap tidak bermakna. Atas tafsiran Sekretariat, Proklamasi di bawah Perkara 10 menjadi sempurna apabila semua pihak yang disyaratkan menurunkan tandatangan. Pewartaan ialah tindakan pentadbiran selepas itu, bukan syarat yang menentukan sama ada keputusan Undang Yang Empat telah wujud.
Sekretariat turut menolak anggapan bahawa kegagalan mewartakan Proklamasi menyebabkan dokumen itu tidak sah.
Perkara 10(2) mensyaratkan Proklamasi dikeluarkan di bawah tandatangan Undang dan Menteri Besar. Peruntukan tersebut tidak menyatakan bahawa pewartaan ialah syarat yang melahirkan keabsahan Proklamasi.
Perbandingan dengan Perkara 9 amat penting. Bagi penurunan takhta secara sukarela, Perkara 9(4) secara jelas menyebut bahawa surat penurunan takhta hendaklah diterbitkan dalam Warta. Sebaliknya, kewajipan yang sama tidak dinyatakan dalam Perkara 10.
Perbezaan bahasa ini tidak boleh dianggap tidak bermakna. Atas tafsiran Sekretariat, Proklamasi di bawah Perkara 10 menjadi sempurna apabila semua pihak yang disyaratkan menurunkan tandatangan. Pewartaan ialah tindakan pentadbiran selepas itu, bukan syarat yang menentukan sama ada keputusan Undang Yang Empat telah wujud.
AGC Bukan Penentu Muktamad Adat
Perkara 16(3) memperuntukkan bahawa nasihat DKU dalam persoalan adat Melayu adalah muktamad dan tidak boleh dicabar atau dipersoalkan di mana-mana mahkamah.
Sekretariat berhujah bahawa persoalan pematuhan adat tidak sepatutnya diputuskan secara sepihak oleh sebuah jabatan eksekutif sebelum perkara itu dirujuk kepada DKU atau diputuskan melalui prosiding mahkamah yang berbidang kuasa.
Jabatan Peguam Negara berhak memberikan pandangan undang-undang. Namun, pandangan tersebut bukan lesen untuk mengatasi institusi adat, menolak fakta yang belum dinilai sepenuhnya atau mengangkat suatu tafsiran yang dipertikaikan sebagai keputusan muktamad.
Perkara 16(3) memperuntukkan bahawa nasihat DKU dalam persoalan adat Melayu adalah muktamad dan tidak boleh dicabar atau dipersoalkan di mana-mana mahkamah.
Sekretariat berhujah bahawa persoalan pematuhan adat tidak sepatutnya diputuskan secara sepihak oleh sebuah jabatan eksekutif sebelum perkara itu dirujuk kepada DKU atau diputuskan melalui prosiding mahkamah yang berbidang kuasa.
Jabatan Peguam Negara berhak memberikan pandangan undang-undang. Namun, pandangan tersebut bukan lesen untuk mengatasi institusi adat, menolak fakta yang belum dinilai sepenuhnya atau mengangkat suatu tafsiran yang dipertikaikan sebagai keputusan muktamad.
SUK Tidak Boleh Mengambil Alih Kuasa DKU dan Mahkamah
Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri kemudian mengumumkan bahawa Proklamasi tidak akan diwartakan atau dilaksanakan kerana menerima pandangan Jabatan Peguam Negara bahawa tindakan tersebut tidak sah dan tidak berperlembagaan.
Sekretariat menyifatkan pendirian itu sebagai keingkaran terhadap keputusan MMKN dan mengesyorkan supaya Setiausaha Kerajaan Negeri meletakkan jawatan serta-merta atau dikenakan tindakan tatatertib.
Penjawat awam sememangnya tidak wajib melaksanakan arahan yang nyata menyalahi undang-undang. Namun, SUK juga tidak boleh menentukan sendiri bahawa suatu Proklamasi tidak sah hanya dengan menerima satu pandangan yang masih dipertikaikan, sedangkan perkara berkaitan belum diputuskan secara muktamad oleh DKU atau mahkamah.
Tugas pentadbiran bukan mengambil alih kuasa institusi adat atau kehakiman. Tugasnya ialah melaksanakan keputusan kerajaan yang sah mengikut perlembagaan dan undang-undang.
Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri kemudian mengumumkan bahawa Proklamasi tidak akan diwartakan atau dilaksanakan kerana menerima pandangan Jabatan Peguam Negara bahawa tindakan tersebut tidak sah dan tidak berperlembagaan.
Sekretariat menyifatkan pendirian itu sebagai keingkaran terhadap keputusan MMKN dan mengesyorkan supaya Setiausaha Kerajaan Negeri meletakkan jawatan serta-merta atau dikenakan tindakan tatatertib.
Penjawat awam sememangnya tidak wajib melaksanakan arahan yang nyata menyalahi undang-undang. Namun, SUK juga tidak boleh menentukan sendiri bahawa suatu Proklamasi tidak sah hanya dengan menerima satu pandangan yang masih dipertikaikan, sedangkan perkara berkaitan belum diputuskan secara muktamad oleh DKU atau mahkamah.
Tugas pentadbiran bukan mengambil alih kuasa institusi adat atau kehakiman. Tugasnya ialah melaksanakan keputusan kerajaan yang sah mengikut perlembagaan dan undang-undang.
Semak Fakta, Jangan Tambah Kekusutan
Kemelut ini tidak akan diselesaikan melalui persaingan kenyataan media.
Sekretariat telah meletakkan satu kronologi khusus di hadapan rakyat. Siasatan awal pada 5 Mac, siasatan lanjutan pada 19 April, Proklamasi pada 19 April dan laporan yang dipersembahkan kepada Yang di-Pertuan Agong pada 26 Ogos.
Jabatan Peguam Negara kini perlu menjelaskan sama ada fakta itu telah diteliti sebelum kenyataannya dikeluarkan. Pejabat SUK pula tidak seharusnya menolak pelaksanaan Proklamasi seolah-olah pertikaian tersebut telah pun diputuskan secara muktamad.
Menteri Besar dan MMKN bukan pihak yang menurunkan takhta. Keputusan tersebut, menurut Proklamasi, datang daripada Undang Yang Empat. Menteri Besar menyempurnakan tandatangan yang diwajibkan, manakala kerajaan negeri menguruskan tindakan pentadbiran susulan.
Usah dikusut yang telah selesai. Jika masih ada yang kusut, selesaikan melalui fakta, perlembagaan, DKU dan mahkamah. Jangan biarkan keputusan pentadbiran sepihak menambah kekusutan kepada perkara yang sepatutnya dijernihkan oleh institusi yang berhak.
Kemelut ini tidak akan diselesaikan melalui persaingan kenyataan media.
Sekretariat telah meletakkan satu kronologi khusus di hadapan rakyat. Siasatan awal pada 5 Mac, siasatan lanjutan pada 19 April, Proklamasi pada 19 April dan laporan yang dipersembahkan kepada Yang di-Pertuan Agong pada 26 Ogos.
Jabatan Peguam Negara kini perlu menjelaskan sama ada fakta itu telah diteliti sebelum kenyataannya dikeluarkan. Pejabat SUK pula tidak seharusnya menolak pelaksanaan Proklamasi seolah-olah pertikaian tersebut telah pun diputuskan secara muktamad.
Menteri Besar dan MMKN bukan pihak yang menurunkan takhta. Keputusan tersebut, menurut Proklamasi, datang daripada Undang Yang Empat. Menteri Besar menyempurnakan tandatangan yang diwajibkan, manakala kerajaan negeri menguruskan tindakan pentadbiran susulan.
Usah dikusut yang telah selesai. Jika masih ada yang kusut, selesaikan melalui fakta, perlembagaan, DKU dan mahkamah. Jangan biarkan keputusan pentadbiran sepihak menambah kekusutan kepada perkara yang sepatutnya dijernihkan oleh institusi yang berhak.
